نوع مقاله : مقاله ترویجی
نویسندگان
- خسرو پرویزی 1
- احمد موسی پور گرجی 2
- داود حسن پناه 3
- امیرهوشنگ جلالی 4
- رحیم احمدوند 2
- علیرضا محمدی 5
- کوروش شجاعی 6
- حمیدرضا عبدی 7
1 دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات علوم زراعی- باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و
2 دانشیار پژوهشی بخش تحقیقات سبزی، صیفی و حبوبات آبی، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
3 استاد پژوهشی بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل، ایران
4 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران
5 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شاهرود، ایران
6 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران
7 پژوهشگر بخش تحقیقات سبزی، صیفی و حبوبات آبی، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
چکیده
رقم سیبزمینی بهار از تلاقی رقم سیب زمینی کایزر (والد پدری) و کلون 7-397009 (والد مادری) در طی 14 سال بررسی های مختلف مزرعه ای و آزمایشگاهی انتخاب شد. در اردیبهشت سال زراعی 1386 رقم سیب زمینی کایزر و کلون 7-397009 به روش تلاقی متقابل با یکدیگر تلاقی داده شدند. در طی سال های 1387 تا 1390، ارزیابی جمعیت های در حال تفرق و ارزیابی تکبوتهها در دو منطقه کرج و اردبیل انجام و در نهایت 24 کلون برتر با زمان رسیدگی متفاوت، بهمنظور ارزیابی اولیه انتخاب شدند. در سال های 96-1394 کلون های انتخابی از مرحله قبل (24 کلون) بههمراه ارقام شاهد آگریا و سانته برای بررسی پیشرفته تر در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سه منطقه کرج، اردبیل و همدان مورد ارزیابی آزمایشات مقدماتی، پیشرفته و سازگاری قرار گرفتند. ارزیابی مقاومت/تحمل به تنش های خشکی، شوری و بیماری ها و طرح های تحقیقی ـ ترویجی در طی سالهای زراعی 1400-1397 انجام شد. نتایج نشان داد که کلون 8708133 (رقم بهار) از نظر تحمل به کمآبیاری و تنش خشکی، بیماری اسکب و رایزوکتونیا وضعیت بسیار بهتری نسبت به رقم آگریا داشته و نسبت به رقم سانته هم نسبتاً متحمل تر می باشد. رقم بهار در استان همدان بهعنوان کلون برتر انتخاب و نسبت به ارقام آگریا و سانته بهطور متوسط 14/8 درصد افزایش عملکرد نشان داد. همچنین، این رقم در کرج و اردبیل نسبت به رقم آگریا عملکرد مطلوبتری داشت. نتایج بررسی مقاومت/تحمل به دو بیماری رایزوکتونیا و اسکب در رقم بهار (متوسط آلودگی 3/05 درصد) در مقایسه با ارقام آگریا و سانته (متوسط آلودگی 8/4 درصد) بهمراتب کمتر بود.
چکیده تصویری
تازه های تحقیق
رقم جدید سیبزمینی بهار، حاصل تلاقی رقم سیبزمینی کایزر (والد پدری) و کلون 7-397009 (والد مادری) میباشد. تلاقیهای اولیه و گزینش نتاج در بخش تحقیقات سبزیهای زراعی و حبوبات آبی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر از سال 1390 آغاز شد. رقم بهار با داشتن رشد بیشتر، نسبت به دو رقم سانته و آگریا زودتر به پوشش کامل میرسد (شکل 1). بنابراین، در مراحل اولیه رشد از قدرت رقابتی بیشتری برخوردار بوده و بهخوبی بر علفهای هرز و همچنین گل جالیز غلبه میکند. رقم بهار تقریباً دارای طول دوره رسیدگی برابری با رقم سانته بوده اما نسبت به رقم آگریا زودرستر (10 تا 15 روز) میباشد. این رقم علاوه بر اینکه دارای قابلیت پخت بهتری است، میزان ماده خشک آن نیز در حد رقم آگریا میباشد (شکل 2). عملکرد کل و قابلفروش رقم بهار در آزمایشات مقدماتی، پیشرفته و سازگاری در شش منطقه مورد ارزیابی شامل: همدان، اردبیل، کرج، اصفهان، خراسان رضوی و شاهرود بهطور معنیداری بیشتر از ارقام آگریا، خاوران و سانته بود. رقم بهار نسبت به ویروس PVY و PVX نسبتاً حساس بوده و از لحاظ مقاومت/تحمل به آلودگی رایزوکتونیایی در مزرعه و انبار و نیز نسبت به بیماری
کلیدواژهها
موضوعات
براساس جدیدترین آمار اعلامشده از معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی، سطح زیرکشت سیبزمینی کشور در سال زراعی 1403-1402 حدود 147 هزار هکتار با تولید 5/3 میلیون تن و میانگین عملکرد حدود 36/07 تن در هکتار بوده است (6). در حال حاضر سرانه عرضه سیبزمینی کشور برای هر نفر در سال حدود 50 کیلوگرم بوده و در برنامه اقتصاد مقاومتی، وزارت جهاد کشاورزی سرانه هر نفر را برای افق 1405 بدون افزایش سطح زیرکشت، 67 کیلوگرم پیش بینی کرده است (3). هر کشوری با توجه به ذائقه مصرفکنندگان و شرایط اقلیمی خود، بخش اصلی اهداف اصلاحی خود را تعریف و تعیین میکند. در ایران تقریباً همه ارقام سیبزمینی موجود در کشور در شرایط اقلیمی کشورهای اروپایی (با شرایط دمایی خنک و طول روزهای بلندتر) اصلاح شدهاند. بههمین دلیل، این ارقام ممکن است که سازگاری چندانی با شرایط اقلیمی کشور ما نداشته باشند. همچنین، نوع و میزان خسارت بسیاری از آفات و بیماریهای سیبزمینی از منطقهای به منطقه دیگر فرق میکند. چنین عواملی باعث متفاوت بودن اهداف اصلاحی میشود. یکی از اهداف مهم در اصلاح سیبزمینی، معرفی ارقام با قابلیت عملکرد بالا و سازگار با شرایط محیطی مناطق زیرکشت میباشد. بنابراین در برنامه اصلاحی گیاه سیب زمینی، معرفی ارقام جدید یک موضوع مهم و ضروری برای کشور می باشد. ارقامی با عملکرد بالا، زمان رسیدگی و دوره خواب مناسب، کیفیت خوب برای مصارف مختلف، مقاوم به تنش های زنده و غیر زنده برای اصلاح مناسب هستند (2 و 5). تعداد ارقام سیبزمینی معرفیشده در داخل کشور برابر با 7 رقم بوده و بسیاری از ارقام سیبزمینی موجود در کشور، وارداتی هستند. شرایط آب و هوایی مناطق زیرکشت ارقام وارداتی سیب زمینی در کشور ما با مناطقی که این ارقام در خارج از کشور اصلاح شدهاند، متفاوت میباشد. بنابراین متفاوت بودن شرایط اقلیمی و مکانی در داخل و خارج از کشور در خصوص ارقام وارداتی سیبزمینی در مناطق زیرکشت، سبب شده است تا ارقام وارداتی سازگاری خوبی با شرایط اقلیمی کشور ما نداشته و با حساسیت بیشتر نسبت به بسیاری از بیماریهای داخل کشور از بیشینه قابلیت عملکرد برخوردار نشوند. لذا اصلاح و معرفی رقم جدید داخلی میتواند در پیشگیری از مشکلات مورد اشاره بسیار مؤثر باشد. یکی دیگر از مشکلات موجود در کشور، محدود بودن تعداد ارقام مناسب فرآوری با قابلیت عملکرد بالا میباشد. بنابراین، معرفی ارقام با خصوصیات کمی و کیفی مطلوب علاوه بر تأمین نیاز صنایع، ارزش اقتصادی بالایی برای کشاورزان بههمراه خواهد داشت (3 و 4).
)