نوع مقاله : مقاله علمی - ترویجی
نویسندگان
1 استاد پژوهشی بخش تحقیقات زراعی و باغی؛ مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان)؛ سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی؛ اردبیل؛ ایران
2 دانشیار پژوهشی بخش تحقیقات سبزی، صیفی و حبوبات آبی؛ مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر؛ سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی؛ کرج؛ ایران
چکیده
این پژوهش بهمنظور انتخاب ارقام برتر سیب زمینی از نظر صفات زراعی، بازارپسندی، سازگاری با شرایط اقلیمی منطقه اردبیل و متحمل به تنش کم آبی، در سال 1403 و 1404 در مزرعه ایستگاه تحقیقات سیب زمینی کشور مستقر در شهرستان اردبیل اجرا شد. تعداد 16 ژنوتیپ پرمحصول سیب زمینی با مصارف مختلف (چیپس، خلال، نشاسته، سرخ کردن، تازه خوری و چندمنظوره) و با مقادیر مختلف آب آبیاری (تأمین 100 درصد نیاز آبی گیاه و دو مقدار کم آبیاری با تأمین 80 و 60 درصد نیاز آبی گیاه) مورد مقایسه قرار گرفتند. روش آبیاری به روش قطره ای (تیپ) و طبق برنامه براساس تأمین مقادیر مختلف آب مورد نظر انجام شد. بیشترین عملکرد غده، وزن غده در بوته و کارائی مصرف آب در هر سه مقادیر مختلف آبیاری مربوط به ژنوتیپ G1043 و ارقام یورواستارچ و جاوید بودند. میزان کاهش عملکرد غده در شرایط کم آبیاری با تأمین 80 درصد نیاز آبی گیاه، 12 درصد و در شرایط کم آبیاری با تأمین 60 درصد نیاز آبی گیاه، 28 درصد مشاهده شد. درصد ماده خشک غده و کارائی مصرف آب در ارقام متحمل به کم آبی در شرایط تنش ملایم (شرایط کم آبیاری با تأمین80 درصد نیاز آبی گیاه) و شدید (شرایط کم آبیاری با تأمین60 درصد نیاز آبی گیاه) افزایش نشان داد.
چکیده تصویری
)
تازه های تحقیق
در این آزمایش 16 رقم و ژنوتیپ سیب زمینی با کاربردهای متنوع (تولید چیپس، خلال، نشاسته، سرخ کردن، تازه خوری و چندمنظوره) با مقادیر مختلف آب آبیاری (تأمین 100 درصد نیاز آبی گیاه و دو مقدار کم آبیاری با تأمین 80 و 60 درصد نیاز آبی گیاه) مورد مقایسه قرار گرفتند. کشت در اوایل اردیبهشت، انجام شده و برداشت از اواخر مرداد تا اوایل شهریور صورت گرفت. ارقام و ژنوتیپ های سیب زمینی بهصورت جوی و پشتهای با فواصل 75 × 25 سانتیمتر و عمق کاشت 10 سانتیمتر کشت شدند. آبیاری به روش قطرهای (تیپ) انجام شد (جدول 2). برای کنترل علف های هرز، بعد از کاشت و قبل از سبز شدن بوته های سیب زمینی از سم سنکور به مقدار 750 گرم در هکتار و برای مبارزه با آفت سوسک کلرادو از سم کنفیدور به مقدار 250 میلی لیتر در هکتار در یک نوبت استفاده شد. خاکدهی پای بوته در دو مرحله یکی بین ۱۵ تا ۲۰ روز بعد از سبز شدن بوتهها (ارتفاع بوتهها حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر) و دیگری حدود ۲۵ تا ۳۰ روز بعد از سبز شدن (ارتفاع بوتهها ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر)، انجام شد. مصرف کود اوره به مقدار 250 کیلوگرم در هکتار در سه مرحله (یک سوم در زمان کاشت، یک سوم در زمان وجین علف های هرز و یک سوم در زمان خاکدهی پای بوته)، کود فسفات آمونیوم به مقدار 150 کیلوگرم در هکتار در دو مرحله (50 درصد در زمان کاشت و 50 درصد در مرحله غده دهی) و کود سولفات پتاسیم به مقدار 100 کیلوگرم در هکتار در زمان کاشت براساس آزمایش خاک استفاده شد.
بیشترین عملکرد غده و وزن غده در بوته بهترتیب در شرایط معمول (تأمین 100 درصد آب قابل استفاده)، تنش ملایم (تأمین 80 درصد آب قابل استفاده) و تنش شدید (تأمین 60 درصد آب قابل استفاده) بهدست آمد. درصد ماده خشک غده در شرایط تنش کمآبی نسبت به شرایط معمول بیشتر بود. بیشترین کارائی مصرف آب مربوط به ژنوتیپ G1043 و ارقام یورواستارچ و جاوید بود (شکل 2). میزان کاهش عملکرد غده در شرایط تنش آبی ملایم، 12 درصد و در شرایط تنش آبی شدید، 28 درصد بود. کارائی مصرف آب در ژنوتیپ G1043 و رقم یورواستارچ با تأمین 100 درصد آب قابل استفاده؛ ژنوتیپ G1043 ، ارقام یورواستارچ و جاوید با تأمین 80 درصد آب قابل استفاده و ژنوتیپ G1043 ، ارقام یورواستارچ، آتوسا و جاوید با تأمین 60 درصد آب قابل استفاده دارای بیشترین مقدار بودند (شکل 3). از لحاظ صفت تعداد غده در بوته، ارقام یورواستارچ، لاریسا، آتوسا، جاوید و ریلاتا با تأمین 100 درصد آب قابل استفاده، ارقام رونا، یورواستارچ و لاریسا با تأمین 80 درصد آب قابل استفاده و ارقام رونا و آتوسا با تأمین 60 درصد آب قابل استفاده دارای بیشترین مقدار بودند. ارقام متحمل به تنش کم آبی از تعداد غده کمتر اما اندازه غده بیشتر برخوردار بودند. بیشترین درصد ماده خشک غده در ارقام ساوالان و رونا با تأمین 100، 80 و 60 درصد آب قابل استفاده ارقام متحمل به کم آبی در شرایط تنش ملایم و شدید افزایش نشان داد (شکل 3). بیشترین ارتفاع بوته در ژنوتیپ G1043 و رقم آگریا با تأمین 100 درصد آب قابل استفاده؛ رقم آگریا با تأمین 80 درصد آب قابل استفاده و ارقام ساوالان و آتوسا با تأمین 60 درصد آب قابل استفاده مشاهده شد. از لحاظ صفت تعداد ساقه اصلی در بوته، ارقام لاریسا و جلی با تأمین 100 درصد آب قابل استفاده، ارقام لاریسا و تکتا با تأمین 80 درصد آب قابل استفاده و رقم لاریسا با تأمین 60 درصد آب قابل استفاده دارای بیشترین تعداد ساقه در بوته بودند. در شرایط نرمال و تنش شدید، ژنوتیپ G1043، ارقام یورواستارچ، جاوید و رزا دارای بیشترین عملکرد غده بودند.
کلیدواژهها
موضوعات
رقابت شدید در بازار بین المللی غلات و سایر محصولات کشاورزی باعث نوسان قیمت مواد غذایی در جهان و در نهایت خطر کمبود مواد غذایی و ناآرامی اجتماعی در کشورهای کم درآمد خواهد شد. یکی از راهکارهایی که به کاهش این خطر کمک می کند، تغییر سهم سبد غذایی خانوار به سمت استفاده از مواد غذایی پرانرژی با بهره وری بالاتر در واحد سطح از جمله: سیب زمینی می باشد. ایران از نظر تولید سیب زمینی رتبه سیزدهم را در بین کشورهای جهان دارد (5). براساس آمار وزارت جهاد کشاورزی، سطح زیرکشت سیب زمینی کشور در سال آبی 02-1401 حدود 142 هزار هکتار با تولید حدود 5/2 میلیون تن و میانگین تولید حدود 37 تن در هکتار می باشد (1). تنش کمآبی یکی از مهمترین عوامل محدودکننده رشد و عملکرد گیاهان در مناطق خشک و نیمهخشک دنیا و ایران است. پاسخ گیاهان به تنش کمآبی بستگی به نوع، شدت و مدت تنش و همچنین گونه گیاهی و مرحله وقوع تنش دارد. کمبود آب یک تنش معمول در تولید سیبزمینی محسوب میشود که منجر به کاهش کیفیت و عملکرد غده میشود زیرا گیاه سیبزمینی حساس به تنش کمآبی بوده و قابل دسترس بودن آب کافی برای افزایش کیفیت و کمیت غده سیبزمینی ضروری است (6). روشهای مختلفی برای بهبود کارایی مصرف آب وجود دارد که کمآبیاری یکی از آنهاست (2). افزایش طول دوره تنش آبی قبل از تشکیل غده، ایجاد غده در استولون را کاهش می دهد اما ادامه کمبود آب در زمان حجیم شدن غده، اندازه و عملکرد قابلفروش را کاهش می دهد (8). سیب زمینی در طول دورة استولون زایی و تشکیل غده نسبت به تنش خشکی حساس بوده و خشکی شدید تعداد غده در بوته را کاهش می دهد. همچنین بر روی عملکرد غده کل، عملکرد غده قابلفروش، کیفیت غده مانند: شکل،غده های غیرعادی، محتوای مادة خشک غده، اندازه و ترکیب های شیمیایی آن مؤثر است (4). پژوهشگران دیگری به این نتیجه رسیدند که مراحل ابتدایی تشکیل غده و حجیم شدن غده، حساس ترین مرحله رشد سیب زمینی به تنش کم آبی است (7). تنش خشکی در مراحل مختلف فنولوژیک سیبزمینی می تواند موجب تأخیر در استقرار اولیه گیاه، کاهش تولید استولون، کاهش غده دهی و جلوگیری از حجیم شدن غده ها باشد (9). تنش های شدید و درازمدت در اوایل فصل رشد ممکن است که تسهیم مواد را به نفع اندام هایی به جزء غده ها تغییر دهد (3). در تحقیقی که بر روی 10 کلون پیشرفته سیب زمینی در چین انجام گرفت، صفات تعداد و وزن غده در بوته و عملکرد غده با کاهش تنش خشکی اختلاف معنی دار نشان دادند (10). هدف از این تحقیق انتخاب ارقام پرمحصول و برتر از نظر صفات زراعی، کیفیت، بازارپسندی و متحمل به تنش کم آبی، مقایسه عملکرد و اجزای آن و تعیین کارآیی و میزان مصرف آب در ارقام و ژنوتیپ های سیب زمینی در شرایط کم آبیاری در منطقه اردبیل بود.
)